Immuuntherapie Philadelphia: grote verbetering, maar zware therapie

De resultaten van de antilichamentherapie die het Childrens Hospital in Philadelphia geeft zijn mooi: twintig procent hogere genezing bij hoog-risico-neuroblastoom. Zo’n grote verbetering is de afgelopen twintig jaar niet vertoond. Daar staat tegenover dat het een zware therapie is. Door bijwerkingen maken lang niet alle patiënten de behandeling af. Dit bleek uit het verhaal Dr. Max van Noesel (Erasmus MC, Rotterdam), dat hij vertelde tijdens de Villa Joep-dag in oktober.

Vorig jaar reisde Hannah Max als eerste Nederlandse patiënt naar de Verenigde Staten voor de therapie. Deelname was zo nieuw dat tot vlak voor het vertrek onduidelijk was of de zorgverzekering de behandeling zou vergoeden. De financiële vraagtekens zijn inmiddels verholpen: de zorgverzekeraars in Nederland werken mee, vertelde Van Noesel.

Studie
Om kans te maken op de behandeling in de VS moet een kind in Nederland de volledige behandeling achter de rug hebben. Omdat het nog een studie is, komt alleen een patiënt in aanmerking die in Nederland de gehele behandeling heeft doorlopen aan een hoog-risico-neuroblastoom. Dat is nodig om de resultaten van de therapie binnen de studie te kunnen beoordelen en vergelijken.

Heftige bijwerkingen
Tot nu toe zijn drie kinderen naar de VS gereisd. Eén ervan maakte de immunotherapie (zes kuren) af, de andere twee moesten stoppen vanwege de bijwerkingen. Pijn is een bekende bijwerking, daarnaast komt een hevige allergische reactie voor. Op dit moment (stand half oktober) zijn nog eens drie patiënten aangemeld in Philadelphia. Zij ondergaan momenteel de standaardbehandeling in Nederland. Drie anderen konden niet meedoen omdat ze niet voldeden aan de toelatingsvoorwaarden voor de studie.

Hindernissen
Max van Noesel durfde niet in te schatten wanneer deze behandeling in Europa of Nederland kan worden gegeven. Minimaal drie hindernissen staan nu nog een snelle komst in de weg:
• Er is geen Europese studie met de in de VS gebruikte antilichamen
• De Europese instantie die geneesmiddelen toetst heeft de stoffen nog niet goedgekeurd en
• Er is nog geen farmaceut die een van de stoffen op de markt brengt

Ondanks al deze factoren vinden de Nederlandse behandelaars van neuroblastoom deze immunotherapie zo belangrijk, dat ze hem zouden willen toevoegen aan de standaardbehandeling van neuroblastomen met een hoog risico. De twintig procent hogere genezingskans die bleek uit de eerste onderzoeksresultaten onder 228 patiënten geeft daar alle aanleiding toe.


Bericht van Villa Joep

'Philadelphia' ontdekt weer neuroblastoom-gen

  'Philadelphia' ontdekt weer neuroblastoom-gen

Veranderingen in het LMO1-gen zijn verantwoordelijk voor zowel het ontstaan als de groei van neuroblastoom. Dat hebben onderzoekers van The Children's Hospital of Philadelphia ontdekt. De vondst is gisteren gepubliceerd in het gezaghebbende blad Nature.

Het DNA van 2251 kinderen met een neuroblastoom is in de studie vergeleken met 6097 gezonde kinderen. De onderzoekers vonden een significant verband tussen aanwezigheid van genvariaties in het LMO1-gen en het optreden van een neuroblastoom; ze vonden ook nog eens de sterkste afwijkingen aan het gen bij kinderen met de meest agressieve vorm van de ziekte.

Van LMO1 is bekend dat het gentranscriptie in het zenuwstelsel reguleert. De gevonden afwijkingen in het LMO1-gen resulteren in een abnormaal verhoogde genactiviteit die tot een overproductie van cellen en tumorvorming aanzet.

De onderzoekers keken of hun vermoeden klopten bij celculturen in het laboratorium. Daar zorgde een vermindering van de LMO1-activiteit tot een verminderde groei van neuroblastoomcellen. Andersom zorgde stimuleren van het gen tot de aanmaak van tumorcellen. Genen in of in de omgeving van LMO1 zijn eerder in verband gebracht met andere kankervormen, maar nog niet met neuroblastoom.

Er zijn nog niet direct therapieën voorhanden die deze nieuwe wetenschap omzetten in betere behandeling, maar met de opgedane kennis wordt daar wel naar gezocht vanaf nu. In het ziekenhuis in Philadelphia loopt ook een studie naar de resultaten van een aanvullende immunotherapie, die de grootste stap voorwaarts in de behandeling van neuroblastoompatiënten de afgelopen twintig jaar. Daar gaan sinds een jaar geleden ook Nederlandse kinderen naartoe.

Zie Nature voor een samenvatting van het onderzoek en het Children's Hospital of Philadelphia voor het persbericht.


Bericht van Villa Joep

Nederlanders ontdekken mede mogelijk verbeterde therapie

23 augustus 2010

Een groep Amsterdamse en Amerikaanse onderzoekers denkt een antwoord te hebben gevonden op de vraag waarom één van de bestaande behandelmethoden tegen neuroblastoom niet altijd even goed werkt. Een combinatietherapie, zo vermoeden zij, moet de oplossing brengen.

Een van de bestaande behandelmethoden voor neuroblastoompatiënten met een hoog risico is een behandeling met Vitamine A-zuur. Deze slaat echter niet altijd aan. De reden hiervoor was tot nu toe niet duidelijk. Een groep van samenwerkende onderzoekers en kinderoncologen uit Amsterdam, het Nederlands Kanker Instituut – Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis (NKI-AVL) en het Academisch Medisch Centrum (AMC), en de Verenigde Staten lijkt hier echter een verklaring voor te hebben gevonden.

Resistentie
Met behulp van RNA-interferentie, een moderne techniek om genen te identificeren door bepaalde genen uit te schakelen, slaagde de onderzoeksgroep erin om na te gaan hoe een neuroblastoomcel resistent kan worden tegen vitamine A-zuur. Zij ontdekten dat uitschakeling van het gen NF1 leidt tot resistentie tegen de behandeling met Vitamine A-zuur. De onderzoeksgroep van Rogier Versteeg op het AMC vond dat het NF1-gen inderdaad vaak defect of inactief is in neuroblastomen, wat met een slechte prognose voor de patiënten gepaard ging.

Combinatietherapie
De onderzoekers vermoeden dat het toevoegen van een zogenaamde MEK-remmer aan de bestaande behandeling met Vitamine A-zuur de behandeling kan laten naanslaan. Mogelijk zal deze combinatietherapie tot goede resultaten leiden. In celkweekmodellen van neuroblastoma werkt deze combinatie prima. Als dit bevestigd kan worden met verdere experimenten ligt het voor de hand deze combinatie in de toekomst in de kliniek te testen.

Het magazine Cell uit de Verenigde Staten publiceerde de onderzoeksresultaten van het Nederlands- Amerikaanse team. Op de site van Cell is ook het volledige artikel te lezen

Behandeling hopelijk snel naar Nederland: Nieuwe therapie antistoffen verhoogt overlevingskans

13feb 2010


Een nieuwe therapie met afweerstoffen lijkt zeer veelbelovend. In een grote Amerikaanse studie genas 20% van de patiënten extra met de nieuwe aanpak. Gesprekken zijn gaande om de therapie in Nederland te vergoeden, en om deze zo snel mogelijk ook naar Nederland te halen.

De nieuwe therapie werkt met een ‘antilichaam’ dat neuroblastoomcellen herkent. De stof plakt aan de kankercellen als een soort herkenningsvlag. Daardoor herkent het afweersysteem de tumorcel en ruimt deze op.
Eerder waren al studies gedaan met dezelfde antistoffen. Die studies lieten nooit overtuigend betere genezing zien. In deze meest recente Amerikaanse studie hebben de onderzoekers de afweerstof echter gecombineerd. Dat deden ze met twee stoffen die het afweersysteem een extra stimulans geven na herkenning van de ‘gevlagde’ tumorcellen. Een goede gedachte: in de groep patiënten die deze combinatie van middelen kregen genas 20% meer dan in de groep die geen van deze middelen kregen.
De resultaten zijn vorig jaar naar buiten gebracht. De therapie is zo succesvol dat internationale specialisten op het gebied van neuroblastoom vorig najaar besloten dat deze voortaan voor alle patiënten met uitgezaaid neuroblastoom onderdeel moet uitmaken van de standaard behandeling.

Geen vervanging voor chemo
De nieuwe behandeling, die onder meer wordt gegeven in het Children's Hospital of Philadelphia (foto) werkt het beste op kleine hoeveelheden tumor. Daarom wordt deze behandeling toegepast bij kinderen die al (bijna) ‘schoon’ zijn van tumor. Dat is pas nadat ze de intensieve chemotherapie, bestraling en beenmergtransplantatie achter de rug hebben. De behandeling bestaat uit vijf afweerstofkuren. Ook daarbij kunnen helaas veel bijwerkingen optreden.

Nog niet in Nederland
De afweerstoffen worden (nog) niet door een farmaceutisch bedrijf geproduceerd, maar slechts mondjesmaat in enkele laboratoria in Amerika en Europa. Daardoor is er nog maar een beperkte voorraad. Professor Huib Caron (AMC, Amsterdam) verwacht dat in de tweede helft van 2010 de therapie in Nederland gegeven kan worden. Caron: ‘Er wordt stevig onderhandeld met de landen om ons heen en Amerika om de therapie hier ook te kunnen geven. En natuurlijk zijn we hard op zoek naar oplossingen voor de patiënten die tot die tijd in aanmerking komen voor de therapie’.
Dr. Max van Noesel (Erasmus MC, Rotterdam) verklaart dat de eerste patiënten waarschijnlijk in Amerika behandeld worden. Tot nu toe vergoeden zorgverzekeraars in Nederland de therapie nog niet. Van Noesel: ‘Amerikaanse ziekenhuizen zijn heel duur. We zijn druk in overleg met de zorgverzekeraars.’ Het eerste in Nederland woonachtige patiëntje dat de behandeling krijgt is Hannah Max. Zij reist binnenkort naar Philadelphia. (Zie bij nieuws)
Van Noesel en Caron benadrukken dat deze praktische problemen weliswaar lastig op te lossen zijn dit jaar, maar dat het toch heel goed nieuws is dat er een nieuwe, succesvolle therapie is gekomen die de genezingskansen voor kinderen met een neuroblastoom aanzienlijk verbetert.